Blog żeglarski od 2007 roku FacebookYouTubeInstagramE-mail
← Strona główna
Bezpieczeństwo

Wrak „Franken” – tykająca zagadka 13 km od Helu

Wrak Franken na mapie morskiej Zatoki Gdańskiej

Pozycja wraku „Franken” na mapie morskiej – ok. 13 km od Helu, tuż przy torze wodnym.

Żeglując po Zatoce Gdańskiej, mijamy kilkanaście kilometrów od Helu tykającą zagadkę sprzed 81 lat. Na dnie, około 13 km od helskiego portu, leży wrak niemieckiego zbiornikowca Kriegsmarine „Franken”. W jego zbiornikach wciąż może być kilkaset ton paliwa i olejów. Nikt nie wie dokładnie, w jakim stanie są blachy kadłuba.

Czym był „Franken”

„Franken” był okrętem zaopatrzeniowym typu Dithmarschen, czyli pływającą stacją paliw, magazynem i zapleczem dla okrętów bojowych. Miał 179 m długości i wyporność około 22 850 ton. Zatonął 8 kwietnia 1945 roku po ataku lotnictwa radzieckiego, w ostatnich tygodniach wojny na Bałtyku.

Zdjęć samego „Frankena” prawie nie ma, ale jego bliźniaki wyglądały niemal identycznie. Najlepiej udokumentowany jest „Dithmarschen”, który po wojnie trafił do US Navy jako USS Conecuh.

Okręt zaopatrzeniowy typu Dithmarschen – bliźniak wraku Franken

Bliźniaczy okręt typu Dithmarschen jako USS Conecuh, 1953 r. – „Franken” wyglądał niemal identycznie.

USS Conecuh, ex Dithmarschen, 1946

Ten sam okręt w 1946 r. – widać typową sylwetkę: nadbudówka na rufie, długi pokład ze zbiornikami.

Altmark w Jøssingfjordzie, 1940

„Altmark”, kolejny bliźniak typu Dithmarschen, w norweskim Jøssingfjordzie na początku 1940 r. (dawna pocztówka).

Gdzie dokładnie leży

Wrak leży na głębokości około 70 m, a nad najwyższym punktem kadłuba jest 49 m wody. Na mapie morskiej jest oznaczony jako wrak niebezpieczny i leży tuż obok toru wodnego prowadzącego do Gdańska i Gdyni, więc każdy, kto płynie z Helu na południe, mija go w niewielkiej odległości. Do granicy obszaru Natura 2000 „Zatoka Pucka” jest stąd około 10 km.

Dla jachtu 49 m wody to nie przeszkoda. Problemem jest to, co może się z wraku wydostać.

Ile paliwa może być w środku

Według planu neutralizacji zagrożenia przygotowanego dla Urzędu Morskiego w Gdyni (dokument z 27 maja 2026 r.) w zbiornikach może pozostawać do około 891 ton ładunku oraz około 180 ton paliwa bunkrowego. To wartości maksymalne – część mogła wyciec przez ponad 80 lat leżenia na dnie, ale dokładnej ilości nikt dziś nie zna.

Na razie zalecane jest monitorowanie wraku, a nie natychmiastowe wypompowanie paliwa. Sprawę komplikuje też status prawny: „Franken” jest okrętem wojennym, czyli własnością Niemiec objętą immunitetem państwowym, więc każda poważna operacja wymaga porozumienia między państwami.

Co mówi film „Zatopione Akta”

Historię wraku dobrze opowiada materiał kanału Zatopione Akta. Autorzy podają m.in. szacunek, że prawdopodobieństwo poważnego wycieku w ciągu 10 lat wynosi około 30%, a koszt usunięcia paliwa to 50–65 mln zł. Wspominają też o amunicji i innych obiektach wokół wraku. Tych liczb nie udało mi się potwierdzić w dokumentach urzędowych, więc traktujcie je jako szacunki z filmu.

Film: „Dlaczego nikt nie wypompował paliwa z wraku Franken?” – Zatopione Akta (YouTube)

Dla żeglarzy

Następnym razem, płynąc z Helu do Gdyni czy Gdańska, rzućcie okiem na ploter – symbol wraku na południowy wschód od Helu to właśnie „Franken”. A jeśli kiedyś zobaczycie w tym rejonie oleistą plamę na wodzie, warto zgłosić to do Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa (kanał 16 VHF lub tel. 505 050 971).


Źródła i podstawa opracowania: materiał wideo „Dlaczego nikt nie wypompował paliwa z wraku Franken?” (kanał Zatopione Akta, YouTube), projekt planu Urzędu Morskiego w Gdyni, raporty Fundacji MARE (2018, 2026) oraz informacja NIK (2020).

Zdjęcia: USS Conecuh 1953 i 1946 – U.S. Navy (domena publiczna, Wikimedia Commons); „Altmark” w Jøssingfjordzie – autor nieznany (domena publiczna, Wikimedia Commons). Mapa: zrzut ekranu z OpenCPN, opracowanie własne – mapka poglądowa, nie do nawigacji.